intieme verzorging

Vulva en vagina: het verschil en waarom het ertoe doet

Wat is het verschil tussen de vulva en de vagina? De woorden worden vaak door elkaar gebruikt, maar ze betekenen iets anders. De vulva is de buitenkant van je intieme zone; de vagina is het inwendige kanaal. Dat onderscheid helpt bij verzorgingskeuzes én wanneer je een eventuele klacht wilt beschrijven.

In het kort

De vulva is alles wat je aan de buitenkant ziet. De vagina is het kanaal van de ingang naar de baarmoederhals.
De vulva bestaat uit verschillende uitwendige delen, met zowel huid als gevoeliger weefsel. Eén keer per dag wassen met lauw water is genoeg.
De vagina is slijmvlies dat zichzelf schoon houdt. Daar hoort geen water, zeep of verzorgingsproduct in.
Cosmetische intieme producten zijn bedoeld voor de vulva, de uitwendige geslachtsdelen.
Vulva's verschillen sterk in uiterlijk. Aan het maagdenvlies kun je niet zien of iemand seks heeft gehad.

Wat is het verschil tussen vulva en vagina?

De vulva is de buitenkant en bestaat uit huid. De vagina is de binnenkant en bestaat uit slijmvlies. Daardoor verzorg je ze ook heel anders.

Twee kolommen die de vulva en de vagina vergelijken: wat het is, waar het zit, hoe het schoon blijft en hoe je het verzorgt. — Alles wat je met een spiegel ziet, is vulva. Daar hoort je verzorging thuis; de binnenkant regelt het zelf.

Een handige manier om het te onthouden: alles wat je met een spiegel kunt zien, is vulva. Alles wat daarachter ligt, is vagina. De ingang van de vagina is precies de plek waar die twee elkaar ontmoeten. Met de juiste woorden is het ook makkelijker om uit te leggen wat je voelt, aan een arts, een partner of je kind.

Welke delen horen bij de vulva?

De schaamheuvel, de buitenste en binnenste schaamlippen, de clitoris, de plasbuisopening en de ingang van de vagina. Je kunt ze allemaal zien met een spiegel.

Van boven naar beneden en van buiten naar binnen zie je deze delen:

Deel	Wat het is
Schaamheuvel	Het zachte, behaarde kussentje boven op je schaambeen.
Buitenste schaamlippen	Twee huidplooien met haar aan de buitenkant. Ze liggen om de rest heen.
Binnenste schaamlippen	Dunnere plooien zonder haar, binnen de buitenste lippen. Ze lopen van de clitoris naar beneden.
Clitoris	Het zichtbare deel is een klein knopje onder een huidplooitje (de voorhuid). De rest ligt onder de huid.
Plasbuisopening	Een kleine opening tussen de clitoris en de vagina. Hier komt je urine uit.
Ingang van de vagina	De opening waar afscheiding en menstruatiebloed naar buiten komen.

De buitenkant van de buitenste schaamlippen lijkt op gewone huid. Hoe verder naar binnen, hoe dunner en gevoeliger de huid wordt. Rond de ingang van de vagina gaat huid over in slijmvlies. Juist dat overgangsgebied reageert snel op zeep, geurstoffen en wrijving.

Hoe houdt de vagina zichzelf schoon?

Met afscheiding en melkzuurbacteriën. Afscheiding voert oude cellen en vocht af, en de melkzuurbacteriën houden het milieu licht zuur.

De vagina is een gespierd, rekbaar kanaal van de ingang naar de baarmoederhals. Je ziet haar van buiten niet. De wand is bekleed met slijmvlies. In een gezonde vagina leven vooral melkzuurbacteriën. Die houden het milieu zuur, met een pH van meestal 3,8 tot 4,5. Dat zure milieu maakt het lastig voor ongewenste bacteriën en schimmels. Hoe die balans werkt, lees je bij het vaginale microbioom.

Rond de vagina liggen de bekkenbodemspieren. Die dragen je organen en spannen aan en ontspannen, bijvoorbeeld bij plassen en seks. Meer daarover lees je bij de bekkenbodem.

Hoe verzorg je je vulva?

Met lauw water, één keer per dag, zoals de NVOG adviseert. De vagina was je niet: Thuisarts raadt vaginale spoelingen af, bijvoorbeeld met melkzuur.

Spoel je vulva met lauw water. Gewoon onder de douche, zonder zeep.
Laat de binnenkant met rust. Je vagina maakt zichzelf schoon, dus spoelen of wassen binnenin is niet nodig.
Dep droog. Met een zachte handdoek, zonder te wrijven. Zeker in de plooien tussen de schaamlippen.
Verzorg alleen de buitenkant. Gebruik je een verzorgingsproduct, breng het dan aan op de uitwendige huid van de vulva.

Een herkenbaar voorbeeld: na het sporten wil je je helemaal fris voelen en pak je de douchegel. Voor je vulva is lauw water al genoeg, en je huid blijft er rustiger door. Meer over water, zeep of wasgel lees je bij je intieme zone wassen.

Waarom staat er 'uitwendig' op intieme producten?

Omdat cosmetica volgens de Europese cosmeticawet bedoeld is voor de buitenkant van het lichaam, waaronder de uitwendige geslachtsdelen. Producten voor in de vagina zijn geen cosmetica.

Staat er op een 'intiem' product alleen 'voor de intieme zone', kijk dan of er duidelijk 'uitwendig' bij staat. In 2015 oordeelde de Reclame Code Commissie dat een reclame zonder dat woord consumenten op het verkeerde been kon zetten. Een duidelijk etiket helpt je dus om het product op de goede plek te gebruiken: op je vulva. Wat een product verder mag beloven, lees je bij cosmetica of medisch hulpmiddel.

Hoe weet je of een klacht van je vulva of vagina komt?

Zit het aan de buitenkant, dan komt het vaak van de huid. Merk je iets van binnen, zoals veranderde afscheiding, dan zit het eerder in de vagina.

Wat je merkt	Waar het vaak vandaan komt
Jeuk of branden aan de buitenkant, zonder andere afscheiding	De huid van de vulva, zoals irritatie door zeep of eczeem
Een witte, glanzende plek die jeukt	Mogelijk lichen sclerosus, een huidaandoening van de vulva
Jeuk met witte afscheiding die op yoghurt lijkt	Vaak een schimmel in de vagina
Dunne, grijze afscheiding met een vissige geur	Vaak bacteriële vaginose in de vagina
Veranderde afscheiding en een kans op een soa	Mogelijk een soa: laat je testen

Het helpt je huisarts enorm als je kunt zeggen waar het precies zit. Zie je een nieuw bultje, wondje of een witte plek, of gaat jeuk niet over, laat dan je huisarts even kijken. Meer over de oorzaken lees je bij jeuk aan je vagina of vulva.

Hoe ziet een normale vulva eruit?

Er is geen standaard, en dat is juist mooi. Schaamlippen verschillen in lengte, vorm, kleur en symmetrie.

Binnenste schaamlippen zijn vaak langer dan de buitenste en steken dan uit. Ook de kleur varieert, van roze tot bruin of donker. De NVOG heeft hier een aparte voorlichtingspagina over, De normale vulva. Plaatjes in porno of reclame laten maar een klein stukje van die variatie zien, dus vergelijk jezelf er niet mee. Heb je pijn, schuurt het bij sporten of maak je je zorgen, dan kun je het altijd met je huisarts bespreken.

Tip: Kijk af en toe met een spiegel naar je vulva. Als je weet hoe ze er gewoonlijk uitziet, merk je eerder wanneer er iets verandert, zoals een wondje, een bultje of een witte plek.

Wat is het maagdenvlies precies?

Een dun, rekbaar randje slijmvlies bij de ingang van de vagina. Het is geen vlies dat de opening afsluit.

Daar bestaan veel misverstanden over, dus goed om te weten: de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) stelt dat je aan het uiterlijk van het maagdenvlies (hymen) niet kunt zien of iemand geslachtsgemeenschap heeft gehad. Een zogenaamde maagdelijkheidstest heeft volgens de WHO geen wetenschappelijke of medische basis.

Veelgestelde vragen

Komt urine uit de vagina?

Nee. Urine komt uit de plasbuisopening, een kleine opening boven de ingang van de vagina. Afscheiding en menstruatiebloed komen wel uit de vagina.

Is de clitoris alleen dat kleine knopje?

Nee. Het knopje is alleen het zichtbare deel. De rest van de clitoris ligt onder de huid.

Hoe leg ik het verschil uit aan mijn kind?

Gewoon met de echte woorden: vulva voor de buitenkant, vagina voor het kanaal naar binnen. Dat maakt het later makkelijker om over klachten of je lichaam te praten.

Verder lezen

Meer lezen over dit onderwerp

Deze kennisbank biedt algemene achtergrondinformatie en vervangt geen persoonlijk advies van een arts, verloskundige of andere zorgverlener.