Perimenopauze: de eerste signalen

Wat is de perimenopauze?

De perimenopauze is de periode waarin je menstruaties veranderen, tot een jaar na je laatste menstruatie. Het is het begin van de overgang.

De overgang is volgens Thuisarts een periode van een aantal jaren rond je laatste menstruatie. Die laatste menstruatie heet de menopauze. Dat weet je pas achteraf, als je een jaar niet meer ongesteld bent geweest. De NHG noemt de periode ervoor, waarin je menstruaties veranderen, tot een jaar na de laatste menstruatie, de perimenopauze. De jaren daarna heten de postmenopauze.

In de perimenopauze maken je eierstokken steeds onregelmatiger hormonen aan. Dat verklaart waarom het zo wisselend kan voelen: de ene maand merk je bijna niets, de volgende maand heb je een korte cyclus en een paar nachten slecht geslapen.

Wat zijn de eerste signalen van de overgang?

Meestal een cyclus die verandert, gevolgd door opvliegers en nachtzweten. Bij een kleiner deel van de vrouwen merkt ook de vagina het al.

Je cyclus verandert

Volgens Thuisarts kan er meer of minder tijd tussen je menstruaties zitten dan je gewend was. Je kunt ook heviger ongesteld worden en meer bloed verliezen. Voor veel vrouwen is dit het eerste teken, en dat is heel normaal.

Opvliegers en nachtzweten

Volgens de NHG krijgt ongeveer 80 procent van de vrouwen opvliegers of nachtzweten. Een opvlieger duurt volgens Thuisarts 3 tot 5 minuten. Je voelt een warme golf naar je borst, hals en gezicht trekken, soms met rode vlekken of zweten, en daarna kun je het juist even koud hebben.

Veranderingen in je vagina en blaas

Die worden meestal pas na de overgang duidelijk, maar kunnen eerder beginnen. Sommige vrouwen merken al in deze fase een droger of gevoeliger gevoel rond hun vagina. Je merkt dat je bij opwinding langzamer vochtig wordt, of dat het schuurt. Lees meer in vaginale droogheid in de overgang. Protesteert ook je blaas wat sneller, kijk dan bij bekkenbodem en blaas in de overgang.

Slaap, stemming en zin

Nachtzweten kan je slaap verstoren, en sommige vrouwen merken dat hun zin in seks verandert. Zulke klachten kunnen ook andere oorzaken hebben, zoals drukte, ziekte of medicijnen. Daarom helpt het om ze een tijdje bij te houden.

Hoe lang duren overgangsklachten?

Hoe lang opvliegers of andere overgangsklachten duren, verschilt sterk. Het kan in golven gaan: de ene periode merk je nauwelijks iets, de volgende wat meer. Je hoeft er niet mee rond te blijven lopen als ze je dagelijks leven verstoren.

Dat klinkt lang, maar het is geen rechte lijn. Veel vrouwen hebben periodes met meer en periodes met minder last. De klachten die met je cyclus en opvliegers te maken hebben, nemen na de menopauze geleidelijk af. Klachten van vagina, vulva en blaas gaan juist vaak pas na de overgang spelen en blijven dan, omdat ze samenhangen met minder oestrogeen. Het fijne is dat daar goed iets aan te doen is.

Veranderingen horen bij verschillende levensfasen, maar dat betekent niet dat je alles maar hoeft te verdragen. Kleine aanpassingen kunnen prettig zijn en bij veel hinder zijn er behandelingen die je met de huisarts kunt bespreken.

Is het de overgang of iets anders?

Ben je boven de 45 en verandert je cyclus, met of zonder opvliegers, dan is het meestal de overgang. Sommige signalen laat je altijd even nakijken, ook als je denkt dat het de overgang is.

Komt er opnieuw bloedverlies nadat je minstens een jaar niet meer ongesteld bent geweest? Laat dat altijd onderzoeken door je huisarts. Het hoeft niets ernstigs te zijn, maar verdient wel aandacht.

Heb je een bloedtest nodig om de overgang vast te stellen?

Meestal niet. De Britse richtlijn NICE adviseert om bij gezonde vrouwen boven de 45 met overgangsklachten de diagnose te stellen zonder laboratoriumonderzoek.

Een hormoontest (FSH) kan zinvol zijn bij vrouwen tussen 40 en 45 in bepaalde situaties. Je hormonen schommelen in de perimenopauze zo sterk dat één meting weinig zegt over waar je staat. Je klachten en je cyclus vertellen de huisarts meer.

Gebruik je de pil of een ander hormonaal anticonceptiemiddel, dan zie je cyclusveranderingen vaak niet. Bespreek met je huisarts hoe je dan weet of je in de overgang bent.

Kun je in de perimenopauze nog zwanger worden?

Ja. Zolang je nog ongesteld wordt, ook onregelmatig, kun je zwanger worden.

Juist omdat je cyclus onvoorspelbaar wordt, is het lastig in te schatten wanneer je vruchtbaar bent. Bespreek met je huisarts wanneer je met anticonceptie kunt stoppen. Let op: vaginale hormonen tegen droogheid beschermen volgens Thuisarts niet tegen zwangerschap.

Wat kun je zelf doen in de perimenopauze?

Veel: je klachten bijhouden, je slaapkamer en kleding aanpassen aan opvliegers en goed voor je intieme huid zorgen. Kleine aanpassingen maken vaak al een merkbaar verschil.

1. Houd een overgangsdagboek bij. Noteer je menstruatie, opvliegers en hoe je slaapt. Na twee à drie maanden zie je een patroon, en dat helpt bij een gesprek met je huisarts.
2. Kleed je in laagjes. Dan trek je bij een opvlieger snel iets uit. Katoen en andere luchtige stoffen voelen vaak prettiger dan synthetisch.
3. Houd je slaapkamer koel. Een dun dekbed, een raam op een kier en een glas water naast je bed maken nachtzweten draaglijker.
4. Let op wat je opvliegers uitlokt. Bij sommige vrouwen zijn dat warme dranken, alcohol of pittig eten. Merk je een verband, dan kun je daar zelf mee schuiven.
5. Blijf bewegen. Wandelen, fietsen of sporten is goed voor je slaap, je stemming en je bekkenbodem.
6. Geef je intieme huid wat extra aandacht. Was je vulva met lauw water en kies voor zachte, luchtige onderbroeken. Zo blijft je huid comfortabel als hij wat gevoeliger wordt.

Wat er na de overgang met je vagina en vulva gebeurt en wat dan helpt, lees je in de overgang en je vagina.

Wie kan je helpen in de overgang?

Je huisarts is het eerste aanspreekpunt. Je kunt ook naar een overgangsconsulent, die gespecialiseerd is in de overgang.

Een overgangsconsulent kan aanvullende begeleiding geven. Informeer bij je huisarts of verzekeraar welke hulp voor jou geschikt is en eventueel wordt vergoed.

Ga in elk geval naar je huisarts als je klachten je slaap, werk of relatie flink beïnvloeden, of bij een van de signalen uit de tabel hierboven. Neem je dagboek mee, dan heb je in tien minuten veel besproken.

Verder lezen

• De overgang en je vagina: wat er verandert en wat helpt
• Vaginale droogheid in de overgang: oorzaken en oplossingen
• Seks en zin in de overgang